Voor een ander zorgen? Geen probleem. Iemand helpen? Natuurlijk. Even iets regelen omdat jij toch bezig bent? Doe je wel. Maar zodra iemand iets voor jou wilt doen, verandert er ineens iets.
Betrap jij jezelf wel eens op reacties als:
- Hoeft niet hoor.
- Ik red me wel.
- Joh, stelt niks voor.
Of iemand geeft je een compliment en voordat diegene überhaupt is uitgesproken, heb jij al uitgelegd waarom je die jurk aanhebt (was in de uitverkoop) of dat het geen moeite is (het was zo gedaan hoor) of dat je het normaal vindt (zou jij toch ook doen!).
Geven gaat prima. Maar ontvangen? Dat blijkt ineens een heel andere vaardigheid.
Geven voelt actief, ontvangen voelt kwetsbaar
Als je geeft, doe je iets. Je helpt, regelt, zorgt, luistert of lost op. Je hebt invloed op wat je geeft, wanneer je het geeft en hoeveel.
Ontvangen vraagt bijna het tegenovergestelde. Je mag even niet degene zijn die het regelt, want iemand anders doet iets voor jou. En hier wordt het spannend want: Degene ziet jou. Helpt jou. Geeft jou aandacht of waardering zonder dat jij daar eerst iets voor hebt gedaan.
Dat kan verrassend ongemakkelijk zijn. Zeker wanneer je gewend bent om zelfstandig te zijn en weinig nodig te hebben.
Zelf doen kan namelijk niet alleen een kracht zijn. Het kan ook een automatische stand worden.
Als sterk zijn betekent dat je weinig nodig hebt
Misschien heb je al vroeg geleerd om je eigen boontjes te doppen. Opmerkingen als: Niet zeuren. Niet te veel vragen. Gewoon doorgaan. Eerst kijken wat je zelf kunt oplossen.
Daar kun je behoorlijk handig van worden. Je bent degene die overzicht houdt als het ingewikkeld wordt. Die bijspringt wanneer iemand hulp nodig heeft. Die nog wel even iets regelt.
Fijn voor iedereen natuurlijk. Behalve wanneer jij degene bent die moe is, vastloopt of simpelweg een keer geholpen zou willen worden.
Dan blijkt die zelfstandigheid soms behoorlijk hardnekkig. Want hulp aannemen betekent dat je moet erkennen dat je iets nodig hebt. Ergens kan dat voelen alsof je het dus blijkbaar niet helemaal alleen kunt en dat kan een gevoel van falen geven.
Je hoeft niet eerst iets te doen om iets te mogen krijgen
Ontvangen kan ook lastig worden wanneer je gewend bent geraakt om jouw waarde te koppelen aan wat je doet. Je bent het als een eigenschap gaan zien die bepalend is voor wie je bent, want... je bent behulpzaam... zorgzaam... productief... oplossingsgericht... doorzetter... etc.
En eerlijk is eerlijk, daar krijg je ook waardering voor. Mensen gaan er ook van uit dat je het altijd regelt, oppakt, verzorgt, oplost, etc. en dat voelt best prettig. Toch?!
Maar wat gebeurt er als je even niets doet?
Als iemand voor jou zorgt terwijl jij niet eerst iets hebt gepresteerd? Als iemand zegt dat je iets goed hebt gedaan en jij alleen maar hoeft te zeggen: Dank je wel.
Geen uitleg. Geen relativering. Geen compliment terug omdat er anders ergens in het universum een complimentenschuld open blijft staan. Gewoon ontvangen.
Dat kan verdraaid ongemakkelijk en kwetsbaar voelen. Want mag jij ook iets krijgen zonder het eerst te verdienen?
Altijd geven kost uiteindelijk teveel
Geven kan ontzettend zijn. Het wordt pas ingewikkeld wanneer geven zo vanzelfsprekend wordt dat ontvangen nauwelijks meer bestaat.
Je hele manier van leven is ingericht op beschikbaar blijven, meedenken, werk overnemen, rekening houden met anderen, aandacht geven aan alles wat er om je heen gebeurt.
Ondertussen merk je misschien dat je zelf steeds leger wordt. Niet omdat andere mensen alleen maar nemen. Eigenlijk geef je ze simpelweg nauwelijks de kans om iets voor jou te doen.
Het wrange is dat je ondertussen misschien wel verlangt naar steun, aandacht of iemand die eens voor jou zorgt.
Maar als ontvangen niet veilig of vertrouwd voelt, houd je precies datgene buiten de deur waar je behoefte aan hebt.
Waar blijft jouw behoefte in dat verhaal?
Wanneer je lang gewend bent om vooral te geven, kan het zelfs lastig worden om te voelen wat jij nodig hebt.
Je hebt gewoon geen idee wat het antwoord is op de vraag: Wat zou mij op dit moment helpen?
Omdat je focus altijd gericht is op de ander, kun je niet meer waarnemen welke behoefte je eigenlijk hebt. Of dit nu ontspanning en rust is, of dat je het een keertje niet hoeft te weten of oplossen, of dat er eens iemand naar jou luistert zonder dat jij daarna ook nog even vraagt hoe het met hem/haar gaat, of totaal iets anders.
Ontvangen vraagt dus niet dat je minder zorgzaam wordt. Het vraagt dat jij jezelf ook meeneemt in de uitwisseling.
Ontvangen is niet hetzelfde als afhankelijk worden
Misschien is dat wel de grootste denkfout. Dat hulp aannemen het gevoel geeft dat je dan hulpeloos bent of zelfs je onafhankelijkheid kwijt raakt.
Je kunt prima zelfstandig zijn én hulp aannemen. Je kunt sterk zijn én een keer leunen. Je kunt veel voor anderen betekenen én anderen toestaan iets voor jou te betekenen.
De ander kan pas werkelijk iets voor jou betekenen wanneer jij ook bereid bent het te ontvangen.
Probeer dit eens
Let de komende week eens op wat er gebeurt wanneer iemand je iets geeft of aanbiedt.
Hoe snel wil je reageren op:
- een compliment
- hulp aanbod
- aandacht voor jou
- een kop koffie krijgen
- werk wat wordt overgenomen.
Probeer jezelf te betrappen op je natuurlijke reactie.
Doe iets wat misschien op dit moment heel ingewikkeld voelt. Zeg alleen maar: Dank je wel.
Geen uitleg. Geen “maar jij ook hoor”. Geen “was een kleine moeite”. Geen tegenprestatie binnen drie minuten. Merk alleen op wat er in je gebeurt.
Voel je je ongemakkelijk? Heb je de behoefte om iets terug te geven? Te zeggen dat het echt niet nodig was?
Dat ongemak hoef je niet meteen op te lossen. Het vertelt je misschien vooral hoe gewend je bent geraakt aan geven en hoe ongewoon ontvangen voor je is geworden.
Herken je dat je veel geeft, zorgt en regelt en jezelf daarin soms voorbijloopt?
Met de Terug in Balans Scan kijk je eens niet naar wat er allemaal nog moet, maar naar hoe het eigenlijk met jou gaat. Waar sta je nu? Wat vraagt aandacht? Waar ben jij misschien al een tijdje harder aan het werken dan je zelf doorhebt?
